Białoruś
780 r. - Przy ujściu rzeki Połoty do Dźwiny powstaje gród Połock należący do plemienia Połoczan.
Ok. 866 - 894 r. - Waregowie osiedlają się w Połocku i zakładają Księstwo Połockie, co późniejsi historycy uznają za prapoczątek Białorusi.
X - XII w. - Księstwo Połockie jest jednym z najsilniejszych organizmów politycznych na Rusi, który często konkuruje nawet z Kijowem.
1067 r. - W dokumentach zostaje odnotowany Miensk (nazwa od rzeki Mień i ryby o tej samej nazwie).
Gród zbudowany kilka lat wcześniej jako twierdza podległa Księstwu Połockiemu to późniejszy Mińsk - ważne centrum handlowe na szlakach w stronę Polski i Litwy.
1101 r. - Mińsk zostaje stolicą niewielkiego Księstwa Mińskiego w ramach Księstwa Połockiego.
XIII w. - Większość Rusi jest zdominowana przez Mongołów a potem Tatarów, lecz dzięki oddaleniu od mongolsko-tatarskich ośrodków Księstwo Połockie (Połock, Mińsk, Nowogródek) cieszy się względną samodzielnością.
Zaznacza się polityczna i kulturowa różnica między Rusią wschodnią, która jest związana z mongolsko-tatarskimi chanatami Wielkiego Stepu i Rusią zachodnią, gdzie są silne wpływy Europy, zwłaszcza Polski i Litwy. Z czasem na wschodzie ukształtują się scentralizowane monarchie wzorowane na chanatach, z których wyłoni się Moskwa. Na zachodzie zaś powstaną społeczeństwa białoruskie i ukraińskie.
- Od połowy XIII w. - W zachodniej Rusi kronikarze umieszczają krainę o nazwie Alba Rusca czyli Biała Ruś, która rozciąga się na południe od Litwy między Wilią (Litwa), Bugiem i Prypecią (Polesie).
Peter Suchenwirt w wierszu o Zakonie Niemieckim (Zakon Szpitalników Najświętszej Marii Panny) używa nazwy Weizzen Reuzzen, która również oznacza Białą Ruś. W XV w. nazwa Biała Ruś pojawia się w dokumentach Moskwy i w polskiej Kronice Jana z Czarnkowa, gdzie Połock jest opisany jako główna twierdza Białej Rusi. Rusia Alba występuje także na mapie w książce Henryka Mertellusa wydanej w Italii w 1495 r.
1307 r. - Litwa podporządkowuje sobie Księstwo Połockie jako lenno.
1326 r. - Księstwo Mińskie zostaje zajęte przez Litwę.
1499 r. - Mińsk uzyskuje prawa miejskie.
1504 r. - Ostateczna likwidacja Księstwa Połockiego, które zostaje bezpośrednio wcielone do Litwy.
Pierwsza połowa XVI w. - Francisk Skorina (urodzony w 1490 r. w Połocku) zaczyna literaturę białoruską.
Po studiach w Krakowie (1512) i Padwie tłumaczy na białoruski 23 księgi Biblii i wydaje w swojej drukarni w Wilnie.
1596 r. - Dążąc do polonizacji Rusinów Polacy narzucają im podpisaną w Brześciu unię: Kościół unicki zachowuje liturgię prawosławną, ale uznaje zwierzchnictwo rzymskiego papieża. Większość Rusinów nie akceptuje unii, więc mnożą się napaści na katolickich misjonarzy. Ginie na przykład Jozafat Kuncewicz, zabity przez tłum w Witebsku (1623), uznany potem za katolickiego męczennika.
Od 1599 r. - W Mińsku działa trybunał litewski co drugi rok na zmianę z Nowogródkiem.
Trybunał rozstrzyga najpoważniejsze spory sądowe i szczególnie szkodliwe przestępstwa.
XVII/XVIII w. - Nazwą Biała Ruś czyli Białoruś określa się rozległe ziemie wokół Połocka, Witebska, Mstisława oraz częściowo Mińska i Smoleńska.
1772 - 1795 r. - Białoruskie ziemie Rzeczpospolitej zostają włączone do Rosji.
Mimo to jeszcze w XIX w. Mińsk będzie zamieszkany głównie przez Żydów (do 50%) i Polaków, a Rosjanie będą mniejszością.
Początek XIX w. - W ramach budowy własnej tożsamości część białoruskich intelektualistów postuluje zastąpienie nazwy Białoruś nazwą Krywija, nawiązując do plemion Krywiczów zamieszkujących te ziemie niemal tysiąc lat wcześniej. Jednak większość białoruskich historyków powołuje się raczej na tradycje Księstwa Połockiego postrzeganego jako pierwsza forma państwowości na tym obszarze.
Ostatecznie pozostanie nazwa Białoruś, która ma kilkusetletnią tradycję. Co więcej, geografowie stopniowo rozszerzają etniczne granice Białorusi, włączając do niej coraz większy obszar.
1840 r. - Rosja wydaje zakaz używania nazwy Białoruś w stosunku do Guberni Witebskiej i Mohylewskiej oraz nazwy Litwa wobec Guberni Wileńskiej, Kowieńskiej (Kowno), Grodzieńskiej (Grodno) i Mińskiej.
Władze w Moskwie chcą zatrzymać rozwój narodowej tożsamości Białorusinów i jak najszybciej te ziemie zrusyfikować przede wszystkim poprzez narzucenie języka rosyjskiego.
1859 r. - W Kijowie powstaje Hromada (Wspólnota) zwana potem Starą Hromadą.
Organizacja promuje kulturę Białorusi, co oczywiście nie podoba się rosyjskim władzom. W rezultacie Hromada zostanie rozwiązana już w roku 1876.
1875 r. - Rosja likwiduje Unię Brzeską i włącza grekokatolików do Cerkwi prawosławnej.
Spotyka się to z oporem części ludności, więc dochodzi do lokalnych zamieszek i starć z rosyjskimi siłami porządkowymi.
1886 - 1942 r. - Janka Kupała (Jan Lucewicz), pisarz i dramaturg współtwórca literackiego języka białoruskiego.
1917 - 1918 r. - Klęska w I wojnie światowej i bolszewicki przewrót osłabiają Rosję.
Część białoruskiej inteligencji chce to wykorzystać, żeby ogłosić niepodległość. W Mińsku dawni członkowie Hromady proklamują powstanie białoruskiego państwa (w 1918 r.), które odwołuje się do tradycji Księstwa Połockiego. Godłem państwa jest Pogoń zapożyczona od Litwy, sztandar jest biały z czerwonym poziomym pasem na środku, a stolicą zostaje Mińsk.
Niestety, większość mieszkańców kraju, zwłaszcza na wsi, nie ma poczucia narodowej odrębności, więc jest obojętna wobec idei utworzenia własnego państwa. Duża część prostych ludzi pytanych o to, kim są, odpowiada, że są tutejsi, ponieważ nie postrzegają siebie jako Białorusinów, Polaków czy Rosjan. W rezultacie państwo białoruskie pozostanie wyłącznie projektem na papierze.
1918/1919 r. - Bolszewickie władze w Moskwie proklamują powstanie Białoruskiej Republiki Sowieckiej kierowanej z Moskwy.
27 II 1919 r. - Bolszewicy ogłaszają powstanie nowej Sowieckiej Republiki Litwy i Białorusi na terytoriach okupowanych przez Armię Czerwoną na wschód od linii Nowogródek-Baranowicze-Pińsk.
Zachodnia część Białorusi wraz z Nowogródkiem, Baranowiczami i Pińskiem znajduje się w granicach Polski.
Stolicą efemerycznej Sowieckiej Republiki Litwy i Białorusi jest Wilno, potem Mińsk i w końcu Smoleńsk.
Buforowe państewko ma powstrzymywać napór Polaków, lecz wojska polskie zajmują je w początkach sierpnia 1919 r., kończąc zarazem jego istnienie.
1920 r. - Tuż przed planowaną ofensywą na zachód Moskwa proklamuje utworzenie kolejnej sowieckiej republiki białoruskiej, która jednak nie przetrwa wojny polsko-bolszewickiej toczącej się na obszarze Białorusi i Ukrainy.
18 III 1921 r. - Traktat pokojowy podpisany w Rydze kończy wojnę polsko-bolszewicką i powiększa polską część Białorusi.
Nowa granica przebiega nieco na wschód od linii Dokszyce-Dołhnów-Raków-Stołpce-Mikaszewicze. Znajdujący się po sowieckiej stronie Mińsk jest oddalony zaledwie o 30-50 km od granicy.
1921 r. - Generał Bułhak-Bałachowicz organizuje antyrosyjskie powstanie Białorusinów w Słucku, który na mocy Traktatu Ryskiego znalazł się w granicach bolszewickiej Rosji. Ponosi jednak klęskę i oddziały generała przechodzą do polskiej części Białorusi. Polacy zaś rozbrajają jego armię, ponieważ uznają, że jest zagrożeniem.
1921 r. - Po wojnie Sowieci tworzą białoruską republikę ze stolicą w Mińsku. W ten sposób Białorusini po raz pierwszy mają swoje państwo, chociaż rządzą nim rosyjscy komuniści.
1921 r. - W sowieckim Mińsku powstaje pierwszy białoruski uniwersytet z rosyjskim jako językiem wykładowym.
Od 1922 r. - Ukraińcy i Białorusini są reprezentowani w polskim parlamencie.
Niestety, ich dążenie do autonomii prowokuje Polaków do zmiany ordynacji wyborczej i podziału okręgów wyborczych w taki sposób, żeby w większości okręgów najliczniejszą grupę stanowiła ludność polska.
1925 r. - Kołas pisze jedno z pierwszych dzieł literatury białoruskiej zatytułowane Szymon muzykant.
1925 r. - W Polsce powstaje lewicowa, prosowiecka białoruska partia Hromada.
Jej celem jest oderwanie zachodniej Białorusi od Polski i przyłączenie do sowieckiej Białorusi wschodniej. Na czele partii staje Bronisłau Taraszkiewicz. W 1927 r. Hromada zostaje zdelegalizowana.
1936 - 1941 r. - Seria klęsk spada na Białorusinów.
Sowieci zaczynają planowe niszczenie Mińska, szczególnie zabytków świadczących o nierosyjskiej przeszłości miasta oraz budowli sakralnych. Na gruzach ma powstać nowy komunistyczny Mińsk pełen pompatycznych, możliwie dużych budowli, które miałyby świadczyć o potędze Związku Sowieckiego.
W Kuropatach pod Mińskiem w latach 1937-1941 na rozkaz Stalina zostaje zamordowanych i pogrzebanych kilkadziesiąt tysięcy mieszkańców Białorusi różnych narodowości, którzy mogli być zagrożeniem dla Moskwy i komunistów.
W Polsce zaś od 1938 r. prawosławni Białorusini wbrew ich woli są wcielani do Kościoła katolickiego.
1939 r. - Aneksja polskich kresów wschodnich (zachodnia Ukraina i Białoruś) przez Związek Sowiecki sprzymierzony z Niemcami.
24 VI 1941 r. - Po zerwaniu sojuszu Moskwy i Berlina pierwsze niemieckie bomby spadają na Mińsk. Początkowo ludność białoruska raczej przychylnie przyjmuje wkraczające oddziały niemieckie, które przerywają sowiecki terror. Zaczyna się niemiecka okupacja.
Program współpracy z Niemcami głoszą zarówno przedstawiciele białoruskiej prawicy, na przykład Iwan Jermaczenka (1884-1970), jak też centrolewicowy Radosłau Ostrouski (1887-1976).
Gauleiterem Białorusi zostaje Wilhelm Kube (1917-1943) zachęcający Białorusinów do współpracy z Niemcami. Z jego inicjatywy powstaje Białoruska Samoobrona Ludowa, na której czele staje I. Jermaczenka. Organizacja zajmuje się ochroną zdrowia lecznictwem i szkolnictwem (po raz pierwszy w języku białoruskim). Kube chce budować w Białorusi przemysł pracujący dla III Rzeszy oraz białoruską administrację i armię współpracującą z Niemcami przeciw Sowietom. Spotyka się jednak z niechęcią Himmlera lansującego politykę twardej ręki na wschodzie i planującego ostateczne wytępienie Słowian.
1941 - 1944 r. - Na obszarze Białorusi Niemcy, Ukraińcy, Białorusini i Polacy dokonują masowych mordów na ludności żydowskiej. Na przykład w Mińsku ginie ponad 45 tysięcy Żydów, co stanowi 42,5% całej populacji miasta.
Wiosna 1943 r. - Niemcy rozwiązują Samoobronę.
Kube zaś ginie w Mińsku po eksplozji bomby podłożonej przez dwie Białorusinki.
1943 r. - W maju i na początku lipca Sowieci prowadzą zmasowane bombardowania Mińska pod pozorem walki z Niemcami. W rzeczywistości wiele bomb jest celowo zrzucanych na obiekty cywilne bez znaczenia militarnego. Chodzi bowiem o zniszczenie pamiątek białoruskiej historii i po trosze o ukaranie Białorusinów za ich postawę wobec Niemców.
1944 r. - Kończy się wojna na ziemiach białoruskich, co oznacza powrót sowieckiej władzy i terroru.
Ludzie sprzyjający Niemcom i zwolennicy białoruskiej niepodległości są mordowani, lub trafiają do więzień i obozów. Działacze niepodległościowi jak Ostrouski i Jermaczenka uciekają na Zachód, bo tylko tam mogą nadal pracować na rzecz rozwoju białoruskiej tożsamości narodowej.
Po 1945 r. - 80% zabudowań Mińska zostało zburzonych i spalonych przez bombardowania niemieckie i sowieckie, a po zakończeniu walk Sowieci dodatkowo wyburzają wiele zabytkowych budowli w stolicy Białorusi. Nawet zakazują ich fotografowania oraz malowania, żeby całkowicie zniszczyć pamięć o historii i dawnym wyglądzie miasta.
Przez następne dziesięciolecia panowania komunizmu na miejscu mińskich pałaców, kościołów i mieszczańskich kamienic będą powstawać monumentalne budynki mające pokazywać potęgę Sowietów. Charakterystyczne, że zwykle są to domy komunistycznych notabli, siedziby władz politycznych i partyjnych oraz fabryki i szkoły. Na peryferiach zaś powstają skromne głównie drewniane domy, gdzie mieszkają zwykli ludzie.
1947 r. - Sowieci wywołują głód w Białorusi za pomocą rabunkowej kontrybucji żywności od rolników. Chcą w ten sposób złamać opór wsi wobec idei likwidacji indywidualnych, prywatnych gospodarstw rolnych i komunistycznych metod gospodarowania.
1960 r. - Wasil Uładzimierawicz Bykau (Bykow, 1924-2003) zaczyna karierę literacką.
Wkrótce okazuje się jednym z najlepszych pisarzy w dziejach Białorusi. W języku białoruskim i rosyjskim pisze opowiadania i powieści, między innymi o II wojnie światowej. Angażuje się w politykę: protestuje przeciw interwencji w Czechosłowacji w 1968 r. i przeciw wojnie w Afganistanie w 1980 r. Po rozpadzie Związku Sowieckiego działa na rzecz praw człowieka. Kiedy więc władzę zdobywa Łukaszenka, Bykau zaczyna mieć kłopoty, jest oskarżany o krytykę władz, rusofobię i białoruski nacjonalizm. W końcu w 1997 r. emigruje do Finlandii a potem do Niemiec. Wróci do Mińska kilka miesięcy przed śmiercią.
1984 r. - W Mińsku powstaje metro.
26 IV 1986 r. - W Czernobylu na północy Ukrainy eksploduje elektrownia jądrowa.
Sowieckie władze próbują to ukryć i sztucznie wywołują deszcz, żeby chmura radioaktywnego pyłu nie dotarła do Moskwy. W rezultacie pył opada z deszczem głównie na Białoruś, powodując skażenie dużego obszaru i śmierć tysięcy osób.
1991 r. - Ku oburzeniu Gorbaczowa prezydent Białorusi Stanisław Szuszkiewicz i prezydent Ukrainy Leonid Krawczuk ogłaszają niepodległość.
Jednocześnie 8 grudnia przystępują do Wspólnoty Niepodległych Państw obejmującej Rosję, Ukrainę i Białoruś jako struktura zastępująca skompromitowany Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich.
Po 1991 r. - Białoruś, mimo formalnej niepodległości, w praktyce pozostaje krajem zależnym od Rosji, co wynika między innymi z braku białoruskich tradycji narodowych.
Gospodarka Białorusi kontynuująca sowiecki styl myślenia jest skrajnie nieefektywna, co szybko przekłada się na postępujące zubożenie ludności. Walutą państwową jest rubel białoruski.
1994 r. - Wybory prezydenckie wygrywa Ałaksandr Łukaszenka (Łukaszenko), sojusznik Rosji, dawny członek partii komunistycznej deklarujący potem poparcie dla pierestrojki.
Prozachodni Szuszkiewicz zyskał minimalne poparcie, ponieważ większość Białorusinów wychowanych w duchu sowieckim wciąż postrzega Zachód jako wroga i nie rozumie idei demokracji. Poza tym czują się związani z Rosją, a wielu z nich wspomina „dobre czasy”, kiedy Białoruś była częścią potężnego sowieckiego imperium.
1997 r. - Pod naciskiem Moskwy Białoruś ogłasza chęć utworzenia federacji z Rosją i przywraca sowieckie godło i flagę. Jest to o tyle łatwe, że naród białoruski to wciąż raczej koncepcja intelektualistów; ponad połowa spośród prawie 10 milionów Białorusinów mówi po rosyjsku, reszta używa mieszanki rosyjsko-białoruskiej, a 1,1 miliona obywateli to Rosjanie. Białorusini wzorem Sowietów na ulicach wywieszają zdjęcia „przodowników pracy”, przyznają medale najlepszym czy raczej najlojalniejszym uczniom, robotnikom i rolnikom, a Zachód wciąż postrzegają jako zło i zagrożenie.
Od 1998 r. - Łukaszenka wygrywa kolejne wybory prezydenckie, korumpując białoruskich polityków, fałszując wyniki głosowań i terroryzując przeciwników.
Tajne oddziały znane jako szwadrony śmierci mordują politycznych konkurentów Łukaszenki. W latach 1999-2000 „znikają” opozycjoniści na przykład Juryj Zacharanka, Wiktor Hanczar, Anatol Krasouski czy Dzmitry Zawadski, a ich zwłok nigdy nie odnaleziono.
Na rozkaz Łukaszenki mieszkańcy wsi ewakuowanych po katastrofie w Czernobylu wracają do domów, co ma ukryć fakt, jak rozległy był wywołany sztucznie opad radioaktywnego pyłu. Ok. 2 milionów Białorusinów żyje więc na terenach skażonych radioaktywnie.
Gospodarka Białorusi słabnie i jest coraz bardziej zależna od Rosji, zwłaszcza przez import gazu i ropy naftowej.
2006 r. - Za pomocą terroru skierowanego przeciw konkurentom a potem sfałszowaniu wyników prorosyjski dyktator A. Łukaszenka wygrywa wybory w Białorusi, co wywołuje protesty pod wodzą Ałaksandra Milinkiewicza popieranego przez Unię Europejską. Uzbrojone oddziały rządowe przerywają te demonstracje przy użyciu siły.
2020 r. - Pandemia Covid-19 przetacza się przez Białoruś.
Łukaszenka wzorem Moskwy próbuje początkowo lekceważyć chorobę, uznając ją za wymysł wrogiego Zachodu, co przekłada się na brak szczepień w pierwszej fazie pandemii i więcej zachorowań niż w innych krajach. Tymczasem władze ukrywają liczbę zgonów.
9 VIII 2020 r. - A. Łukaszenka przegrywa wybory prezydenckie, lecz ogłasza, że otrzymał ponad 83% głosów. Ku jego zaskoczeniu bezczelne kłamstwo wywołuje społeczny wybuch: zaczynają się wielotysięczne manifestacje. Białorusini są przekonani, że wybory wygrała Swiatłana Cichanouska (Cichanouskaja), znana działaczka demokratyczna. Łukaszenka próbuje stłumić bunt terrorem: setki ludzi jest aresztowanych, rośnie liczba „zaginionych”, a kilkadziesiąt osób zostaje zamordowanych. Odpowiedzią są manifestacje i cyberwojna prowadzona w internecie przez informatyków, którzy ośmieszają Łukaszenkę.
Siarhiej Cichanouski, mąż Swiatłany, i dziewięć innych osób zaangażowanych w kampanię Cichanouskiej zostali uwięzieni jeszcze przed wyborami. W tej sytuacji Cichanouska ucieka na Litwę.
Łukaszenka każe więzić coraz więcej niewygodnych osób, delegalizuje wszelkie organizacje niepodlegające rządowi, na przykład Związek Polaków w Białorusi, a najbardziej aktywnych oponentów dyktatury stawia przed sądem. Cichanouska w 2023 r. zostanie zaocznie skazana na 15 lat więzienia.
Wreszcie po kilku miesiącach terroru liczba manifestacji spada, więc reżim Łukaszenki zostaje uratowany, ale jest znienawidzony przez większość Białorusinów, izolowany na arenie międzynarodowej i całkowicie uzależniony od Moskwy zarówno politycznie jak i gospodarczo.
2022 r. - Rosja popierana przez satelicką Białoruś Łukaszenki napada Ukrainę, lecz wbrew planom i zapowiedziom nie potrafi zająć Kijowa w ciągu kilku dni. Wojna przeciągnie się na lata, a Łukaszenka znajdzie się w trudnej sytuacji, ponieważ Moskwa naciska, aby białoruska armia zaangażowała się w walki. Łukaszenka zaś stara się tego uniknąć, bo ewentualna klęska Rosji dla niego oznaczałaby utratę władzy.
2022 r. - Walczący z dyktaturą Łukaszenki Białorusin Ałaksandr Białacki otrzymuje Pokojową Nagrodę Nobla wraz z ukraińską organizacją Centrum Wolności Obywatelskiej i rosyjskim Memoriałem za działalność na rzecz praw człowieka i wolności.
Na Litwie i w Polsce działają białoruskie organizacje zwalczające Łukaszenkę, w tym radio, telewizja i prasa. Tam też trafiają nieliczni zwalniani z więzień działacze białoruscy. Na przykład Siarhiej Cichanouski uwolniony po pięciu latach więzienia spotyka się z żoną na Litwie w 2025 r.